Anzak (Anzac) sözcüğü, Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu (Australian and New Zealand Army Corps) kelimelerinin baş harflerinden meydana getirilmiş bir kısaltmadır.
Birinci Dünya Savaşı başlarında bu iki ülkeye ait birliklerin katılmasıyla kurulan kolordu, bu kısaltılmış isimle tarihteki yerini almış; önce Çanakkale’de, daha sonra da Ortadoğu ve Avrupa savaş alanlarında müttefikleri hesabına savaşmıştır.
Zamanla bu kolorduya ait olmak üzere kabul edilmiş olan bu ANZAK kısaltması, çok geçmeden o kuvveti değil, aynı zamanda o teşkilat içinde görev alan tüm askerleri de kapsayan bir anlam kazanmıştır. Böylece Anzaklar deyimi bu kolorduda görev almış en büyük komutandan rütbesiz ere kadar tüm askerleri belirleyen bir anlam taşımıştır.
Birinci Dünya Savaşı’na kadar önemli bir silahlı güce sahip bulunmayan Avustralya’da mevcut kuvvetler sadece bölgesel teşkilattan ibaret durumda idi. Savaşın başlaması ve İngiltere’nin de savaşa katılması üzerine, imparatorluğun diğer dominyonları arasında, Avustralya da, İngiliz Hükümeti’nden 29 Temmuz 1914 tarihli bir şifre almıştı. Bu şifre telgrafta, savaş boyunca Anavatan’ın nasıl ve ne ölçüde desteklenebileceği sorulmakta ve kararın kısa zamanda bildirilmesi istenmekteydi.
Avustralya hükümeti, yaptığı kabine toplantısı ve komutanlarla varılan mutabakat sonunda verdiği cevapla;
a. Donanmanın Britanya Amiralliği emrine verileceğini,
b. Teşkil edilecek 20 bin kişilik bir sefer kuvvetinin de İmparatorluk Hükümeti’nin uygun göreceği yere gönderileceğini ve savaşın devamı boyunca devamlı olarak ikmalinin saklanacağını, teklif ve taahhüt etmişti.
Avustralya Hükümeti’nin 6 Ağustos 1914’te verdiği görevle, General Bridges tarafından oluşturulan Avustralian Imperial Force (A.I.F), seferi birlikleri şu kuvvetlerden oluşuyordu:
A) 1. Piyade Tümeni (18.000 kişi)
1.Piyade Tugayı, 2. Piyade Tugayı, 3. Piyade Tugayı, Hafif Süvari Alayı, Topçu Alayı, Cephane Kolu (Atlı), İstihkâm Birliği, Sahra Ambülânsları (3 adet), İkmal Kolu (Atlı)
B) 1. Hafif Süvari Tugayı (2.226 kişi)
1.Alay, 2.Alay, 3.Alay, Muhabere Kıtası, Sahra İstihkâm Kıtası, Sahra Ambulansı, Tugay Hafif Kolu
Kendilerine büyük bir serüven imkânı sağlayacağına inandıkları böyle bir görevden uzak kalmamak için, birbiriyle yarışan gönüllüler arasında, yaşlarını büyüterek kadroda yer almaya çalışanlar olduğu gibi, yüksek eğitim görmüş aydınlardan da rütbesiz er olarak hizmet kabul edenlerde bulunuyordu.
Batı Avustralya’daki King Georges limanından 30 Avustralya, 14 Yeni Zelanda gemisi ve muhafız gemileri 1 Kasım 1914’te hareket etmişlerdi. Henüz Osmanlı İmparatorluğu 1. Dünya savaşına resmen girmiş değildi.
Yolculuk esnasında alınan ilk haber “Osmanlı’nın Almanya tarafında savaşa girdiği, Mısır’ı Osmanlılara karşı savunmak için bu ülkeye çıkılacağı” yönündeydi.
Gemiler Aden’i (Yemen) geçtikten sonra, İngiltere’deki Avustralya Yüksek Komiserliği’nden gelen telgraftaki : “Mısır’da eğitimden sonra buradaki cepheye hareket edilecektir. Avustralya ve Yeni Zelanda birlikleri General Birdwood komutasında bir kolordu teşkil edeceklerdir. Kamp yeri Kahire civarındadır.” direktifiyle durum netliğe kavuşmuştur.
3 Aralık’tan itibaren İskenderiye’de karaya çıkmaya başlayan kıtalar, demiryoluyla taşınarak, Kahire’den geçip Nil Nehri’nin karşı kıyısında, Libya Çölünden beş mil kadar mesafede, Mena çadırlı ordugâhına yerleştirildiler. Yeni Zelandalılar ise Kahire’nin diğer tarafında zeytin çölü başlangıcında maadi mevkiinde kampa alındılar.
İngiliz savaş bakanlığınca uygun görüldüğü şekilde, iki ülkeye ait birliklerin bir kolordu halinde teşkiline memur edilmiş olan General William Riddel Birdwood görevli bulunduğu Hindistan’dan Mısır’a 21 Aralıkta gelmesinden hemen sonra kolordunun teşkili çalışmalarına başlamıştı.
İki ülke birliklerinin katılmasıyla kısa zamanda meydana gelen ve Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu (kısaltılmış olarak ANZAK) adını alan bu kolordunun iki tümeninden biri, tümüyle Avustralya birliklerinden kurulan 1.Avustralya Tümeni idi. Diğer tümen ise 4. Avustralya Piyade Tugayı, 1.Avustralya Hafif Süvari Tugayı ile Yeni Zelanda Bindirilmiş Piyade Tugayı ve Yeni Zelanda Sahra Topçu Alayı’ndan oluşturulmuştu.
1. Avustralya Tümenini General Bridges, Karma Tümeni ise Genaral Godley komuta ediyordu.
18 Mart 1915’te müttefik donanmanın Çanakkale’de uğradığı bozgun üzerine, sadece denizden bir saldırıyla Boğaz yolunun açılamayacağının anlaşılması ve kara kuvvetlerine duyulan ihtiyaç üzerine, İngiliz Komutanlığı Anzak Kolordusunu Çanakkale’ye getirme kararı aldı ve bu kararı nisan ayı başında kolordu komutanlığına bildirdi.
1 nisan 1915 te tüm izinlerin kaldırılmasından hemen sonra 3 nisandan itibaren boşaltılmaya başlayan kamptan birbirini izleyerek yürüyüşe geçirilen taburlar Kahire’den geçerek İskenderiye’de kendilerini bekleyen taşıt gemilerine binmeye başladılar.
Nereye gidildiğinin gizli tutulmaya çalışılmasına karşın çok geçmeden erler dahi hedefin Limni adası olduğunu, buradan da Gelibolu yarımadasına çıkmak suretiyle savaşa katılacaklarını öğrenmişlerdi.
25 Nisan 1915’te başlayan çıkarmayla savaşa katılan Anzaklar, 9 Ocak 1916’ya kadar süren çok kanlı ve çetin çarpışmalar içinde kendilerinin bir sömürge halkı değil, milli bir karakter taşıyan Avustralyalılar ve Yeni Zelandalılar oldukları duygusunu kazanmış oldular.
Çanakkale Cephesi’nden (Gelibolu’dan) çekildikten sonra, tekrar Mısır’a intikal eden Anzak Kolordusu, burada Avustralya ve Yeni Zelanda’dan gelen yeni kuvvetlerle takviye edilerek iki kolordu haline getirilmiştir.
Bu kolordulardan biri Orta Doğu Cephesi’nde, Türk ordusu karşısında savaşmak üzere kalmış, diğeri ise Fransa’ya nakledilerek, Batı Cephesi’nin İngilizler tarafından tutulmakta olan kuzey kesiminde görevlendirilmiştir.
Anzakların Gelibolu Yarımadası’ndaki savaşlarda verdikleri kayıp: 26.094 ü Avustralyalı, 7.571’i Yeni Zelandalı olmak üzere toplam 33.665’tir.
